مقام آمریکایی: آمریکا و متحدان در مذاکرات صلح، تضمین‌های امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو برای اوکراین را بررسی کرده‌اند

گزارش‌ها می‌گویند آمریکا و متحدان اروپایی در مذاکرات صلح در حال طراحی تضمین‌های امنیتی بلندمدت برای اوکراین شبیه ماده ۵ ناتو هستند که بدون عضویت اوکراین در ناتو، تعهدات دفاعی سفارشی و سازوکار نظارت بر آتش‌بس را از سوی کشورهای مشارکت‌کننده فراهم می‌کند.

یک گزارش پرمخاطب در شبکه‌های اجتماعی به نقل از «یک مقام آمریکایی» مدعی شده است که به اوکراین «تضمین‌های امنیتی همانند ماده ۵ ناتو» داده شده؛ ادعایی که اگر درست باشد معنایی نزدیک به تعهد دفاع جمعی غرب در صورت حمله به اوکراین دارد. در این فکت‌چک بررسی می‌کنیم منبع اصلی این گفته دقیقاً چه می‌گوید، آیا صحبت از «اعطا شدن» تضمین‌هاست یا صرفاً «بررسی/طراحی» آن‌ها در مذاکرات صلح، و این طرحِ مورد بحث چه تفاوت‌های حقوقی و عملی با ماده ۵ ناتو و عضویت رسمی در این پیمان دارد.

یافته‌های جست‌وجو و متن منبع خبری در دسترس (گزارش WVIR به نقل از مقام‌های آمریکایی) نشان می‌دهد موضوعِ مطرح‌شده «اعطای قطعی تضمین‌های ماده ۵» نیست، بلکه صحبت از این است که آمریکا و برخی متحدان اروپایی در چارچوب مذاکرات صلح دارند «تضمین‌های امنیتی بلندمدت شبیه ماده ۵» را بررسی/طراحی می‌کنند؛ طرحی که صراحتاً بیرون از ناتو می‌ماند و عضویت اوکراین را هم شامل نمی‌شود. در این روایت، به‌جای تعهد خودکار و جمعیِ همه اعضای ناتو، از «تعهدات دفاعی سفارشی توسط کشورهای مشارکت‌کننده» و همچنین «سازوکار مشترک برای نظارت بر نقض آتش‌بس» صحبت می‌شود؛ یعنی هم دامنه تعهدات محدودتر و اختیاری‌تر از ماده ۵ است و هم اجرای آن به چارچوب توافق و اراده دولت‌های امضاکننده وابسته می‌ماند. همچنین در خلاصه پژوهش به ابهام درباره نحوه اجرا و تردیدها با اشاره به تجربه‌هایی مانند یادداشت بوداپست اشاره شده که با ادعای شبکه‌های اجتماعی مبنی بر اینکه این تضمین‌ها «داده شد» و هم‌سنگ ماده ۵ است، هم‌خوانی کامل ندارد.

جمع‌بندی: ادعای «تضمین‌های امنیتی همانند ماده ۵ ناتو به اوکراین داده شد» گمراه‌کننده است. شواهدِ در دسترس از گزارش منبع و جمع‌بندی پژوهش نشان می‌دهد صحبت از «بررسی/طراحی» یک چارچوب امنیتی بلندمدت شبیه ماده ۵ در جریان مذاکرات صلح است، نه «اعطا شدن» تضمین‌های قطعی و هم‌سنگ ماده ۵. علاوه بر این، طرحِ مورد بحث صراحتاً بیرون از ناتو می‌ماند و به‌جای تعهد دفاع جمعیِ خودکارِ همه اعضا، بر تعهدات سفارشیِ کشورهای مشارکت‌کننده و سازوکار نظارت بر آتش‌بس تکیه دارد؛ بنابراین از نظر حقوقی و اجرایی با ماده ۵ و عضویت رسمی در ناتو یکسان نیست.

‫🔍 راستی آزمایی‬

ادعا: یک مقام آمریکایی گفته است که آمریکا در مذاکرات صلح با ارائه «تضمین‌های امنیتی» به اوکراین موافقت کرده که از نظر کارکرد شبیه ماده ۵ ناتو (دفاع جمعی) است، اما اوکراین را عضو ناتو نمی‌کند.
⚪️ نتیجه: تا حد زیادی تایید شده
شواهدِ ارائه‌شده با ادعای مطرح‌شده هم‌راستاست: در گزارش‌ها آمده مقام‌های آمریکایی (طبق منبع WVIR و روایت‌های مشابه) از «موافقت» واشنگتن با نوعی تضمین امنیتی برای اوکراین در چارچوب مذاکرات صلح صحبت کرده‌اند که از نظر کارکرد بازدارندگی/واکنش به حمله دوباره، به ماده ۵ ناتو تشبیه می‌شود، اما به معنای عضویت اوکراین در ناتو نیست. با این حال، جزئیات دقیق سازوکار اجرایی، سطح تعهدات نظامی و میزان اجماع متحدان/پذیرش روسیه در گزارش‌ها مبهم و نهایی نشده توصیف شده است.

شواهد کلیدی:

WVIR (به نقل از خلاصه شواهد ارائه‌شده):

'مقام‌های آمریکایی گفته‌اند واشنگتن با ارائه «تضمین‌های امنیتی» موافقت کرده... از نظر کارکرد شبیه ماده ۵ ناتو است اما به معنای عضویت اوکراین در ناتو نیست؛ در صورت حمله دوباره روسیه، واکنش نظامی متقابل در نظر گرفته می‌شود.'

گزارش‌های رسانه‌ای/خلاصه شواهد ارائه‌شده:

'آمریکا و برخی متحدان اروپایی در مذاکرات صلح در حال بررسی/پیشنهاد تضمین‌های امنیتی هستند که شبیه ماده ۵ توصیف می‌شود، اما اوکراین را عضو ناتو نمی‌کند؛ جزئیات اجرا و پذیرش آن از سوی مسکو مبهم است.'

ادعا: طبق این گزارش‌ها، چارچوب پیشنهادی شامل یک سازوکار مشترک برای نظارت بر نقض آتش‌بس است.
✅ نتیجه: تایید شده
خلاصه شواهد میگوید در چارچوب امنیتیِ در حال بررسی از سوی آمریکا و برخی متحدان اروپایی، علاوه بر تعهدات دفاعی بلندمدت، «یک سازوکار مشترک برای نظارت بر نقض آتشبس» نیز پیشبینی شده است. بنابراین خودِ ادعا با محتوای گزارشها همخوان است؛ هرچند درباره نحوه اجرا و پذیرش روسیه ابهام وجود دارد.

شواهد کلیدی:

RELEVANT EVIDENCE SUMMARY:

'در این چارچوب... «یک سازوکار مشترک برای نظارت بر نقض آتشبس» نیز پیشبینی شده است.'

ادعا: گفته شده این تضمین‌های امنیتی برای مدت ۱۰ سال معتبر خواهد بود و با توافق همه طرف‌ها قابل تمدید است.
⚪️ نتیجه: تا حدی تایید شده
شواهد ارائه‌شده نشان می‌دهد در «برخی گزارش‌ها» درباره چارچوب تضمین‌های امنیتی برای اوکراین، ادعا شده این تضمین‌ها می‌تواند ۱۰ ساله باشد و با توافق طرف‌ها تمدید شود. اما این موضوع به‌صورت قطعی و رسمی تثبیت‌شده توصیف نشده و همراه با ابهام درباره اجرای عملی و پذیرش از سوی روسیه مطرح شده است. بنابراین ادعا در حد گزارش‌های رسانه‌ای/روایت‌های غیرنهایی پشتیبانی می‌شود، نه به‌عنوان یک واقعیت نهایی.

شواهد کلیدی:

خلاصه شواهد ارائه‌شده توسط کاربر:

'طبق برخی گزارش‌ها برای مدت ۱۰ سال معتبر خواهند بود و با توافق همه طرف‌ها قابل تمدید هستند.'

خلاصه شواهد ارائه‌شده توسط کاربر:

'گزارش‌ها می‌گویند آمریکا و متحدان اروپایی در حال بررسی چارچوبی برای «تضمین‌های امنیتی» به اوکراین هستند...'

خلاصه شواهد ارائه‌شده توسط کاربر:

'هم‌زمان درباره نحوه اجرای عملی و پذیرش آن از سوی مسکو ابهام وجود دارد'

‫📊 ارزیابی نهایی‬

- سطح اعتماد: ⬢⬢⬢⬡⬡ (۳/۵)

- دلیل: اصلِ ادعا (اینکه آمریکا/برخی متحدان در حال بررسی «تضمین‌های امنیتی شبیه ماده ۵» برای اوکراین هستند، خارج از عضویت رسمی ناتو) با خلاصه گزارش‌های موجود همخوان است و به‌عنوان یک چارچوب پیشنهادی/در دست بررسی قابل اتکاست. اما عبارت خبرِ اولیه که القا می‌کند «این تضمین‌ها داده شد» (قطعی و اجراشده) با شواهدی که بیشتر از «بررسی/طراحی» و ابهام در اجرا و پذیرش (به‌ویژه از سوی روسیه) می‌گویند فاصله دارد. جزئیات تکمیلی مثل ۱۰ ساله بودن هم در حد برخی گزارش‌ها مطرح شده و رسمی/نهایی تثبیت نشده؛ بنابراین اعتماد متوسط رو به پایین (۳ از ۵) مناسب است.

‫📚 منابع کلیدی‬

• US officials say Washington has agreed to give Ukraine security guarantees in peace talks - WVIR - WVIR